Marka müdürü teklifi beğeniyor. Sonra soruyor: "Bunu billboarda basarsak başımıza bir iş gelir mi?"
Doğru soru. Ama tek bir sorunun cevabı yok, çünkü ortada tek bir hak yok. Üç ayrı katman var ve üçü birbirinden bağımsız işliyor.
Üç katman, üç ayrı soru
| Katman | Sorusu | Kim belirliyor |
|---|---|---|
| 1. Araç şartları | Bu modelle üretilen çıktı ticari olarak kullanılabilir mi? | Modeli sağlayan şirketin kullanım şartları ve aboneliğin türü |
| 2. Telif durumu | Bu görsel hukuken korunan bir eser mi? | Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ve mahkeme yorumu |
| 3. Sözleşme | Ben bu görseli nerede, ne kadar süre, hangi kapsamda kullanabilirim? | Sizinle stüdyo arasındaki yazılı anlaşma |
Ticari güvenlik telif hukukundan gelmez. Sözleşmeden gelir.
Katman 1: Aracın kullanım şartları
Her üretim modelinin kendi kullanım şartları vardır ve bunlar birbirinden farklıdır. Bazı planlar ticari kullanıma izin verir, bazıları vermez. Bazı modellerde çıktının hakları kullanıcıya bırakılır, bazılarında lisans verilir.
Bu şartlar sabit değildir, sağlayıcılar bunları güncelleyebilir. Bu yüzden doğru yaklaşım şartları ezberlemek değil, her proje başlangıcında o anki şartları kontrol etmektir.
Katman 2: Telif hukuku ne diyor
Türk hukukunda bir ürünün telif koruması alabilmesi için 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nda tanımlanan eser niteliğini taşıması gerekir. Kanun eser sahipliğini insan yaratıcılığına ve özgünlüğe bağlar.
Bu noktada hukuk çevrelerinde tartışılan görüş şudur: insan katkısı olmadan, yalnızca komut verilerek üretilmiş çıktının eser sayılması tartışmalıdır. Görsel üzerinde anlamlı insan müdahalesi bulunduğunda ise değerlendirme değişir.
Bu belirsizliğin pratikteki anlamı önemli: bir görselin telif korumasının zayıf olması, o görseli kullanamayacağınız anlamına gelmez. Kullanma hakkınız sözleşmeden doğar. Telif tartışması, üçüncü kişilerin o görseli kopyalamasını engelleme gücünüzle ilgilidir.
Katman 3: Sözleşmede aranacak 7 madde
Asıl korunma buradadır. CR8T3R AI Studio olarak Antalya'dan çıkan her teklifte bu maddelerin karşılığını yazılı veririz. Başka bir stüdyoyla çalışırken de aynı maddeleri talep etmenizi öneririz.
Kullanım kapsamı
Görsel hangi mecralarda kullanılabilir? Dijital, basılı, açık hava, televizyon, ambalaj. Kapsam sayılarak yazılmalı, "her yerde" gibi belirsiz ifadeyle geçilmemeli.
Coğrafya ve süre
Kullanım Türkiye ile mi sınırlı, dünya geneli mi? Süresiz mi, belirli bir dönem mi? Bu iki alan boş bırakılırsa sonradan ihtilaf çıkar.
Hak devri
Üretilen görsellerin ticari kullanım haklarının markaya devredildiği açıkça yazılmalı. Devrin mi lisansın mı verildiği belirtilmeli, ikisi farklı şeydir.
Kaynak dosya teslimi
Katmanlı çalışma dosyaları, yüksek çözünürlüklü çıktılar ve varsa eğitilmiş kimlik modelleri teslim ediliyor mu? Model markaya aitse bu maddede yazmalı.
Münhasırlık
Aynı görsel veya aynı eğitilmiş model başka bir markaya satılabilir mi? Lüks segmentte bu madde pazarlık konusu değil, zorunluluktur.
Üçüncü kişi hakları
Üretimde gerçek bir kişinin benzerliği, tanınmış bir marka veya korunan bir tasarım kullanılmadığına dair taahhüt. Bu madde çoğu ihtilafın kaynağıdır.
Sorumluluk ve tazmin
Hak ihlali iddiası gelirse süreci kim yönetir, zarar nasıl paylaşılır? Ciddi stüdyo bu maddeden kaçmaz.
En sık atlanan risk: benzerlik
Marka müdürlerinin en az sorduğu, avukatların en çok sorduğu madde budur.
- Gerçek kişi benzerliği. Üretilen yüz, yaşayan bir kişiye tanınabilir derecede benziyorsa kişilik hakkı sorunu doğabilir. Ünlü benzerliği özellikle risklidir.
- Marka ve logo. Sahnede tesadüfen oluşan üçüncü marka logoları temizlenmelidir.
- Korunan tasarım. Tanınmış bir ürün tasarımının çok yakın taklidi risk yaratır.
- Mimari eser. Bazı ülkelerde belirli yapıların ticari görüntüsü izne tabidir.
Bu yüzden dijital avatar üretiminde kimliğin sıfırdan kurulması önem taşır. Var olan birine benzeyen değil, kimseye benzemeyen ve markaya ait bir yüz. Dijital avatar üretiminin araçla yapılan versiyondan ayrıldığı yerlerden biri de budur.
Marka tarafında kontrol listesi
- 01Üretimde kullanılacak araçların ticari kullanım şartları projeyi kapsıyor mu, yazılı teyit alındı mı?
- 02Sözleşmede mecra, coğrafya ve süre sayılarak yazıldı mı?
- 03Hak devri mi lisans mı verildiği net mi?
- 04Kaynak dosyalar ve varsa eğitilmiş model teslim listesinde mi?
- 05Münhasırlık maddesi var mı?
- 06Üçüncü kişi hakları taahhüdü ve tazmin maddesi var mı?
- 07Sözleşme imzadan önce fikri mülkiyet avukatına gösterildi mi?
İyi stüdyo sadece görsel teslim etmez. Kullanma güvenliğini de teslim eder.